Green Corridor Alliance

Mərkəzi Asiya–Azərbaycan Yaşıl Enerji Layihəsi Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan arasında üçtərəfli strateji tərəfdaşlıq çərçivəsində başlanmışdır.

Yaşıl enerjinin inkişafı və ötürülməsi üzrə Strateji Tərəfdaşlıq Sazişi 13 noyabr 2024-cü il tarixində Bakıda keçirilən COP29 tədbiri zamanı üç ölkənin prezidentləri tərəfindən imzalanmışdır.

2024-cü ilin dekabr ayında isə üç ölkənin milli elektrik şəbəkəsi operatorları Yaşıl Dəhliz Alyansı Birgə Müəssisəsinin (JV) yaradılmasına dair təsis sənədlərini rəsmi olaraq imzalamışlar. Birgə müəssisənin baş qərargahı Bakı şəhərində yerləşir.

“Azərenerji” ASC Azərbaycan Respublikası

“KEGOC” SC Azərbaycan Respublikası

“Özbəkistan Milli Elektrik Şəbəkələri” SC Azərbaycan Respublikası

Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan arasında sərhədlərarası dayanıqlı enerji əməkdaşlığını inkişaf etdirməklə, elektrik ötürücü əlaqələr vasitəsilə Avropa bazarlarına bərpa olunan enerji ixracının 2025–2040-cı illər üzrə strateji optimallaşdırılmasının təmin edilməsi.

Enerji bazarlarının regional inteqrasiyası, ikitərəfli enerji ticarətinin təşviqi, Avropa İttifaqının dəyişkən bərpa olunan enerji istehsalını (aşağı, orta və yüksək ssenarilər üzrə) mənimsəmə qabiliyyətinin artırılması, eləcə də yaşıl elektrik enerjisi üzrə sərhədlərarası əməkdaşlıq mexanizmlərinin formalaşdırılması.

İri həcmli bərpa olunan enerji layihələri vasitəsilə karbon emissiyalarının azaldılması, 1990-cı il baza göstəricisi ilə müqayisədə 2030-cu ilədək istixana qazı (İQ) emissiyalarının azaldılması hədəflərinin dəstəklənməsi, 2050-ci ilədək daha dərin emissiya azalmalarına nail olunması, eləcə də azad edilmiş ərazilərdə “Xalis Sıfır Emissiya” (Net Zero) məqsədinin həyata keçirilməsi.

Uzunmüddətli enerji təhlükəsizliyinin və etibarlı enerji təchizatı zəncirlərinin təmin edilməsi, 35 illik yük proqnozlarının hazırlanması, elektrik şəbəkələrinin gücləndirilməsi və pik yük dövrlərinin balanslaşdırılması vasitəsilə tezlik ehtiyatlarının formalaşdırılması.

2025–2040-cı illər üzrə günəş və külək enerjisinin enerji sistemlərinə inteqrasiyası üçün texniki potensialın qiymətləndirilməsi yolu ilə BMT-nin Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinin (DİM) həyata keçirilməsinə ortaq töhfə verilməsi.

Layihə

Mərkəzi Asiya–Azərbaycan Yaşıl Dəhliz Təşəbbüsü — günəş və külək enerjisi potensialı yüksək olan Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistandan Avropa enerji bazarlarına bərpa olunan enerji ixrac marşrutunun yaradılmasını nəzərdə tutan transmilli infrastruktur layihəsidir. Layihə dayanıqlı, təhlükəsiz və qarşılıqlı əlaqələndirilmiş yaşıl enerji dəhlizinin formalaşdırılmasına xidmət edir.

Bu genişmiqyaslı layihə aşağıdakı komponentləri özündə birləşdirəcək

Azərbaycan, Özbəkistan və Qazaxıstanda bərpa olunan enerji istehsal güclərinin enerji sisteminə inteqrasiyası.

Özbəkistan, Qazaxıstan və Azərbaycan əraziləri boyunca Avropaya yönəlmiş yüksək gərginlikli elektrik əlaqələrinin (interkonnektorların) qurulması.

Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistanı birləşdirəcək planlaşdırılan elektrik ötürmə dəhlizi boyunca telekommunikasiya şəbəkələrinin qarşılıqlı əlaqələndirilməsi (fiber-optik bağlantının yaradılması).

Beynəlxalq ekspertlərin (məsələn, CESI S.p.A.) rəhbərliyi ilə qeyd olunan marşrutun səmərəli layihələndirilməsi və həyata keçirilməsi üçün texniki-iqtisadi əsaslandırma (feasibility) təhlilinin aparılması.

Layihənin məqsədləri

Bu tədqiqatın məqsədi Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan arasında elektrik enerjisi interkonneksiyasının (qarşılıqlı elektrik əlaqəsinin), həmçinin Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqazı Avropa bazarları ilə birləşdirə biləcək potensial enerji dəhlizlərinin texniki, ekoloji, normativ-hüquqi və iqtisadi cəhətdən həyata keçirilə bilmə imkanlarını qiymətləndirməkdir.

Mərhələ I Elektrik şəbəkəsinin qurulması üçün tövsiyə olunan variantın müəyyən edilməsi

Mərhələ II Sistemin konseptual layihələndirilməsi

Mərhələ III Enerji ticarəti modeli və müqavilə mexanizmlərinin hazırlanması

Enerji Təhlükəsizliyi və Enerji Suverenliyi

Enerji sistemlərinin regional səviyyədə birləşdirilməsi vasitəsilə GCA (Yaşıl Dəhliz Alyansı) iştirakçı ölkələrdə enerji təchizatının etibarlılığını və dayanıqlığını artırır, qalıq yanacaqlardan və köhnəlmiş infrastrukturdan asılılığı azaldır. Layihə gündəlik pik yüklərin üst-üstə düşməməsi, mövsümi enerji mübadiləsi və sabit qarşılıqlı şəbəkə əməliyyatlarını təmin edən gücləndirilmiş elektrik şəbəkələri hesabına ikitərəfli tezlik ehtiyatlarının formalaşdırılmasına imkan yaradır. Bu isə ehtiyat güc marjalarının və güc dəyişmə sürəti (ramp-rate) məhdudiyyətlərinin qorunması ilə yanaşı, enerji sisteminin balanslaşdırılması xərclərinin azalmasına şərait yaradır.

Davamlı İnkişaf

Bu təşəbbüs bərpa olunan enerji mənbələrinin payının artırılması və karbon emissiyalarının azaldılması ilə bağlı milli öhdəliklərin həyata keçirilməsini dəstəkləyərək, BMT-nin Davamlı İnkişaf Məqsədləri (SDGs) çərçivəsində müəyyən edilmiş iqlim hədəflərinə birbaşa töhfə verir. Layihə 2025–2040-cı illər üçün bərpa olunan enerjinin ixracı strategiyalarının formalaşdırılmasını dəstəkləyir. Bu məqsədlə dəyişkən bərpa olunan enerji (VRE – Variable Renewable Energy) istehsalına dair üç ssenari hazırlanır, Avropa İttifaqı bazarının enerji qəbul etmə potensialı aşağı, orta və yüksək idxal profilləri üzrə təhlil edilir, həmçinin quruda və dənizaltı marşrutlar üçün ekoloji qiymətləndirmələr aparılır. Təşəbbüs eyni zamanda Azərbaycan–Gürcüstan–Qara dəniz–Rumıniya və Naxçıvan–Türkiyə enerji ötürmə marşrutları ilə inteqrasiya olunaraq regional yaşıl enerji dəhlizlərinin inkişafına xidmət edir.

Bazar İnteqrasiyası

Bu dəhliz əlaqəliliyin və regional əməkdaşlığın gücləndirilməsi vasitəsilə Mərkəzi Asiyanın bərpa olunan enerji resurslarının beynəlxalq enerji bazarlarına inteqrasiyasını möhkəmləndirir. Təmiz elektrik enerjisinin ötürülməsi üçün etibarlı marşrut yaradaraq, təşəbbüs bərpa olunan enerjinin qlobal bazarlar, xüsusilə də davamlı enerjiyə tələbatın artmaqda olduğu Avropa bazarı üçün rəqabət qabiliyyətini və əlçatanlığını artırır. Layihə həmçinin regional ixrac platformalarının inkişafını, eləcə də sərhədlərarası yaşıl enerji ticarətinin genişləndirilməsini dəstəkləyir.

GCA, Asiya İnkişaf Bankı (AİB) və Asiya İnfrastruktur İnvestisiya Bankı (AİİB) daxil olmaqla əsas tərəfdaşlarla diplomatik və iqtisadi əlaqələri gücləndirir. Bu tərəfdaşlar texniki-iqtisadi əsaslandırma tədqiqatlarını və maliyyələşdirmə çərçivələrini dəstəkləyir, eyni zamanda Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan hökumətlərini təmsil edən xüsusi İşçi Qrupu (və ya Birgə Müəssisə) vasitəsilə davamlı regional dialoqu təşviq edir.

Bu əlaqələndirilmiş səy məlumat mübadiləsini, ilkin görüşləri, sərhədyanı hüquqi çərçivələr və uyğunluq riskləri üzrə strukturlaşdırılmış müzakirələri, yerli hakimiyyət orqanları, ətraf mühit agentlikləri və beynəlxalq qurumlarla icazələr üçün məsləhətləşmələri, üstəgəl enerji alışı/ixrac müqavilələrini və üç ölkə üzrə maraqlı tərəflərin iştirakını asanlaşdırır.

GCA təşəbbüsü həmçinin Siemens Energy ilə əməkdaşlıqdan faydalanır və layihəni yüksək gərginlikli ötürmə infrastrukturu, şəbəkə inteqrasiyası və bərpa olunan enerji bağlantısı sahəsində təcrübə vasitəsilə dəstəkləyir. Bu əməkdaşlıq sistemin etibarlılığına, regional enerji sinxronizasiyasına və beynəlxalq səmərəlilik və dayanıqlılıq standartlarına uyğunlaşmasına töhfə verir.